Trua naturtypar vert negativt påverka av framande artar
Framande artar påverkar 42 naturtypar som er vurderte som trua i Noreg. Mange av artane finst i område som er sterkt påverka av menneskeleg aktivitet, men fleire har òg etablert seg i sårbare naturtypar. Når mange framande artar påverkar same naturtype, kan den samla effekten bli stor.
Innhold
Framande artar i 42 trua naturtypar
Framande artar er ofte knytte til det vi kallar sterkt endra natur. Dette er område med høg grad av menneskeleg påverknad, som vegkantar, industriområde og hamnebasseng – for å nemne nokre. Over 700 av dei 2280 framande artane i Framandartslista har meir enn 75 prosent av førekomstarealet sitt i sterkt endra natur.
Framande artar finst likevel ikkje berre her. Dei er knytt til 343 naturtypar. Av desse er 42 vurderte som trua i Raudlista for naturtypar 2018.
Nesten 600 framande artar har etablert seg i ein eller fleire av dei trua naturtypane, eller er venta å gjere det i framtida. Vel ein tredel av desse påverkar naturtypane negativt.
Påverknaden kan ta mange former. Nokre artar konkurrerer med artar som høyrer naturleg heime i naturtypen. Andre fører til attgroing eller endrar næringsforholda i jord og vatn. Hagelupin (Lupinus polyphyllus) kan til dømes endre næringsinnhaldet i jorda på elvesletter, medan vasspest (Elodea canadensis) kan endre miljøforholda i dammar og innsjøar.
Kva er ein trua naturtype?
Ein trua naturtype er ein naturtype som er vurdert ein av følgende kategoriar i Rødlista for naturtyper:
- sårbar (VU)
- sterkt trua (EN)
- kritisk trua (CR)
Tre trua naturtypar er særleg utsette
Dei tre trua naturtypane som blir påverka av flest framande artar er open grunnlendt kalkmark i boreonemoral sone, semi-naturleg eng og sterkt kalkrike pyttar, dammar og små innsjøar.
Open grunnlendt kalkmark rundt Oslofjorden
Open grunnlendt kalkmark finst hovudsakleg rundt Oslofjorden og er levestad for fleire sjeldne planteartar. Naturtypen er ein av regjeringa sine utvalde naturtypar.
Utbygging har redusert arealet betydeleg dei siste tiåra. Samtidig spreier mange framande artar seg inn i dei attverande områda. Attgroing med framande artar er ein medverkande grunn til at naturtypen er vurdert som sterkt trua. Over 50 framande artar er vurderte å bidra til endringar i naturtypen.
Blant artane som påverkar naturtypen finn vi syrin (Syringa vulgaris), taggblåhegg (Amelanchier spicata), ulike mispelartar (Cotoneaster spp.) og gravbergknapp (Phedimus spurius)
Semi-naturleg eng er blant dei mest artsrike naturtypane i Norden
Semi-naturleg eng omfattar gras- og urterike enger som blir haldne opne gjennom slått eller beite. Naturtypen er blant dei mest artsrike økosystema i Norden og er vurdert som sårbar (VU).
Konkurransesterke framande artar kan redusere mangfaldet av heimlege artar. Heile 211 framande artar er registrerte i denne naturtypen. Ekspertane reknar også med at fleire dørstokkartar kan etablere seg her i framtida. Rundt 35 framande artar er vurderte å påverke naturtypen negativt.
Platanlønn (Acer pseudoplatanus) er eitt døme. Arten kan spreie seg over store areal i kulturmark og endre samansetninga av artar i enga.
Seminaturleg eng i tal
- 211 framande artar er knytt til seminaturleg eng
- rundt 35 framande artar påverkar naturtypen negativt
Sterkt kalkrike pyttar, dammar og små innsjøar blir påverka av framande artar
Sterkt kalkrike pyttar, dammar og små innsjøar er ofte påverka av menneskeleg aktivitet som landbruk og fysiske inngrep. I tillegg er meir enn 30 framande artar rapporterte å ha negativ effekt på naturtypen.
Mange av desse artane er krepsdyr som i dag finst i akvarium eller utanfor Noreg. Andre er allereie etablerte, som vasspest (Elodea canadensis) og vassaloe (Stratiotes aloides).
Flaumskogsmark blir og påverka
Flaumskogsmark er ein annan trua naturtype som blir påverka av framande artar. Naturtypen er knytt til elver og innsjøar som regelmessig blir påverka av flaum. Regulering av vassdrag, flaumsikring og andre inngrep har gjort at naturtypen er vurdert som sårbar (VU).
Frå Åkersvika naturreservat er det rapportert at alaskakornell (Swida sericea) truleg påverkar rekrutteringa til dei raudlista artane mandelpil (Salix triandra) og doggpil (Salix daphnoides var. norvegica). Totalt er 25 framande artar vurderte å ha negativ økologisk effekt i flaumskogsmark.
Mange små påverknader gir store endringar
Når ekspertane vurderer den økologiske effekten av ein framand art, ser dei både på kva endringar arten kan føre til og kor stort areal som blir påverka. [Trua natur...databanken]
For dei fleste framande artane er arealet som blir påverka relativt lite. Ofte er det mindre enn to prosent av naturtypen. [Trua natur...databanken]
Likevel kan mange framande artar påverke den same naturtypen samtidig. Sjølv om påverknaden frå kvar enkelt art er avgrensa, kan den samla effekten bli stor over tid. Det er ein viktig grunn til at framande artar kan vere ei utfordring for trua naturtypar.
Veitiriltunge (Lotus sativus) kom truleg til Noreg som blindpassasjer langs jernbane og gjennom frøblandingar til vegkantar. Seinare har arten spreidd seg med transport og flytting av massar. Arten er vurdert til potensielt høg risiko (PH).
Ein mogleg effekt er kryssing med den heimlege tiriltunga (Lotus corniculatus). Det kan føre til genetisk påverknad av naturlege bestandar, såkalla introgresjon.
Siden siteres som
Fremmedartslista 2023, Artsdatabanken, Trua naturtypar vert negativt påverka av framande artar
Hentet fra https://artsdatabanken.no/arter/fremmedartslista/om-fremmedartslista/fordypning/trua-naturtypar-vert-negativt-paverka-av