Risikokategoriar og kriterium

Risikokategoriar

På grunnlag av vurderinga mot ni kriterium blir artane klassifiserte i éin av dei følgjande fem kategoriane:

• ingen kjend risiko (NK)
• låg risiko (LO)
• potensielt høg risiko (PH)
• høg risiko (HI)
• svært høg risiko (SE)

Artar som er vurderte til ein av desse fem kategoriane, utgjer Framandartslista.

Artar som fell utanfor definisjonane og avgrensingane, blir ikkje risikovurderte og får kategorien ikkje risikovurdert (NR).

Den økologiske risikoen ein framand art utgjer, er ein kombinasjon av arten sitt invasjonspotensial og den økologiske effekten han har. Dette kan framstillast i ein todimensjonal matrise, der x-aksen viser arten sitt invasjonspotensial og y-aksen den økologiske effekten.

Ein framand art som skårar høgt både på invasjonsaksen og effektaksen, utgjer ein høg økologisk risiko i naturen og hamnar dermed i ein høg risikokategori.

Invasjonspotensial

Forstørr

Arten sitt invasjonspotensial blir fastsett ut frå arten sin skår på tre kriterium:

• A-kriteriet: Levedyktigheit
  Estimerer den mediane levetida til bestanden, målt i år.

• B-kriteriet: Ekspansjonshastighet 
  Estimerer kor raskt arten kan spreie seg, målt i meter per år.

For å kunne påverke norsk natur må ein art både vere levedyktig og kunne ekspandere i Noreg. Difor blir ikkje verdiane for A- og B-kriteriet vurderte isolert, men alltid som produktet av dei (A × B).

• C-kriteriet: Kolonisering av naturtype 
  Estimerer kor stor andel (%) av ein naturtype arten kan kolonisere.

Økologisk effekt

Arten sin økologiske effekt blir fastsett ut frå arten sin skår på seks kriterium:

• D-kriteriet: Effektar på trua artar/nøkkelartar
  Estimerer graden av negative interaksjonar med trua artar og nøkkelartar.

• E-kriteriet: Effektar på andre stadeigne artar
  Estimerer graden av negative interaksjonar med stadeigne artar.

• F-kriteriet: Effektar på trua/sjeldne naturtypar 
  Estimerer kor stor del av naturtypen som blir endra på grunn av den framande arten.

• G-kriteriet: Effektar på andre naturtypar
  Estimerer kor stor andel av naturtypen som blir endra på grunn av den framande arten.

• H-kriteriet: Overføring av genetisk materiale 
  Estimerer sannsynet for at arten fører til genetisk forureining av stadeigne artar og trua artar/nøkkelartar.

• I-kriteriet: Overføring av parasittar eller patogen
  Estimerer sannsynet for at ein framand art kan overføre parasittar eller sjukdomsframkallande organismar til stadeigne artar og trua artar/nøkkelartar.

Det er berre negative økologiske effektar som blir vurderte.

Dei kriteria arten skårar høgast på, for invasjonspotensial og økologisk effekt, avgjer arten si plassering langs dei to aksane i risikomatrisen.

Usikkerheit kring kategori

Risikovurderingar er estimat baserte på tilgjengeleg kunnskap, og det vil alltid vere ein viss grad av usikkerheit knytt til dei. I nokre tilfelle finst det ikkje nok kunnskap, slik at det er vanskeleg å vurdere arten til ein bestemt risikokategori. I slike tilfelle markerer vi dette ved å setje den alternative kategorien i parentes.

Til dømes vil ein art som er vurdert til kategorien høg risiko (HI), men der det er usikkert om han heller burde vore vurdert til den mindre alvorlege kategorien låg risiko (LO), bli oppført som HI (LO).

---

Last ned retningslinjer

Retningslinjene for Fremmedartslista 2029:

Retningslinjene for Fremmedartslista 2023: